2.2.16

ciad, ceudna ...



B’ àbhaist ciad ‘(am) prìomh (rud ann an sreath)’ a sgrìobhadh ceud. ’S ann às an t-Sean Ghàidhlig cét- (a bha na ro-leasachan) a tha e. Gus am facal a dhealachadh ri ceud ‘100’ (SG cét), thòisich daoine ga sgrìobhadh ciad, gu h-àraid san dàrna leth dhen 20mh linn – cleachdadh a chaidh a dhaingneachadh ann am molaidhean GhOC (1981, 2005, 2009). 

Mar bhuadhair, bhiodh cruth an uilt air thoiseach air ciad a rèir gnè agus àireamh an ainmeir às a dhèidh, m.e. an ciad fhear (fir.); a’ chiad bhean (boir.); na ciad làithean (iol.). An-diugh, airson na mòr-chuid, cleachdar a’ an dà chuid ro ainmearan fireann agus boireann san tuiseal bhunasach: a’ chiad fhear; a’ chiad bhean. (Is coltach gu bheil cruthan mar a’ chiad làithean (le alt singilte ro ainmear iolra) an àite na ciad làithean mar thoradh air rèiteachadh cuideachd.)

B’ e cétnae an àireamh òrdail àbhaisteach san t-Sean Ghàidhlig, agus tha sin fhathast againn sa chruth ceudna ‘aon’, m.e. an rud ceudna ‘an aon rud’. Bha am facal na ainmear cuideachd, agus tha an abairt Nua-Ghàidhlig mar an ceudna ‘air an aon dòigh, cuideachd’, mar eisimpleir, cumanta fhathast. Chaidh ceudna na ceunda ann an corra dhualchainnt.